AUKCJA OBRAZ PRZYGODA MALARZ KRÓL

autoportret artysty




zobacz obraz w ramie




zobacz obraz w dużym powiększeniu




odwrocie obrazu

Jan Matejko
(Kraków 1838 - Kraków 1893)

Nocne przygody Jana Olbrachta z Kallimachem, 1881
znany również pod tytułami:

Nocna wyprawa Jana Olbrachta i Kallimacha,
Nieszczęśliwe zaloty Olbrachta,
Przygoda nocna Jana Olbrachta

olej, tektura, 52,2 x 42 cm
sygn. l.d.: JM, napis p.d.: 1491 (cyfra 4 w dawnej transkrypcji)


Na odwrocie - odwrotnie w stosunku do kompozycji malarskiej - napis ołówkiem: Jan Mateyko.
Ponadto - powyżej - drukowana nalepka o treści: GRUNDIRTE CARTONS., a na niej jeszcze dwie małe drukowane nalepki: MAGAZYN | A. BASION, OPTYK | W KRAKOWIE | ZAŁOŻ. 1801| ner 20'' (na pierwszej) oraz 16'' (na drugiej); cyfry naniesione atramentem. U góry w lewym narożniku odciśnięte logo wiedeńskiej firmy, oferującej materiały malarskie: W. KOLLER & CO.

Te podstawowe, mające formę zwięzłej noty katalogowej, informacje zawdzięczamy Marianowi Gorzkowskiemu. Oddany Matejce sekretarz krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych, od roku 1876 był jego codziennym towarzyszem, świadkiem tak powszednich, jak i odświętnych wydarzeń, powiernikiem i niezastąpionym w wielu sprawach, swego rodzaju, opiekunem artysty, dbającym nawet o drobne jego sprawy.
Gorzkowski uważnie śledził także to, co działo się w pracowni Matejki, a w swoim prowadzonym przez 17 lat dzienniku odnotowywał okoliczności namalowania każdego niemal obrazu. Jak sam pisał, "głównym celem tego 'pamiętnika' było pierwotnie przede wszystkim dokładne spisywanie tych wszystkich artystycznych utworów, które Matejko w ciągu swego życia wykonał; zapisywałem pilnie nazwy obrazów, ich rozmiary, osoby w nich przedstawione, czas powstania, miejsce, gdzie były wystawione, kto je fotografował i kto nabył". Świadomy jednak znaczenia i wielkości Matejki, odnotowywał też "każdy szczegół z jego życia", przekonany, że wszystko "może mieć zwłaszcza w późniejszych latach pewne znaczenie."

Rozwijając "notę" Gorzkowskiego, dodajmy kilka uwag: Nocne przygody Jana Olbrachta z Kallimachem malował Matejko w sierpniu 1881 roku, podczas letniego pobytu w swoim dworku w podkrakowskich Krzesławicach. Te swoiste wakacje artysty, wytchnienie od pracy nad wielkim płótnem Hołdu pruskiego, wpłynęły być może na lżejszą tematykę namalowanych wówczas obrazów - Nocnych przygód... i pogodnej Rzeczypospolitej Babińskiej.

W tym samym 1881 roku obraz został pokazany na wystawie Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w salach krakowskich Sukiennic. Opatrzono go tu tytułem odmiennym: Nieszczęśliwe zaloty Olbrachta i odtąd tytuł ten powtarzał się obok pierwotnego. Na owej wystawie obraz nabył Aleksander Krywult, który rok wcześniej otworzył w Warszawie cieszący się już dużą renomą Salon wystawowy. Krywult przewiózł obraz do Warszawy, jeszcze przed końcem tegoż roku wystawił go w swoim Salonie i niebawem sprzedał niewiadomemu nabywcy.

Obraz trafił zatem do zbiorów prywatnych i przez blisko 100 lat pozostawał niedostępny dla badaczy i miłośników sztuki Jana Matejki. Wiadomość o nim nadeszła dopiero w 80. latach XX w., kiedy Nocne przygody... pojawiły się w antykwariacie Czesława Bednarczyka w Wiedniu.

Przez wszystkie te lata był jednak niejednokrotnie wymieniany, a nawet reprodukowany w różnych opracowaniach dotyczących twórczości Matejki; wszystkie wzmianki oparte były na informacjach z Dziennika Mariana Gorzkowskiego.




Wydawnictwa, w których obraz był wzmiankowany bądź reprodukowany:

- M. Gorzkowski, O artystycznych czynnościach Jana Matejki od lat jego najmłodszych tj. od r. 1850 do końca r. 1881, Kraków 1881, s. 93;
- S. Tarnowski, Matejko, Kraków 1897, s. 512;
- M. Gorzkowski, Jan Matejko. Epoka lat dalszych, do końca życia artysty. Z dziennika prowadzonego w ciągu lat siedemnastu, Kraków 1898, s. 255;
- E. Swieykowski, Pamiętnik Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie 1854-1904, Kraków 1905, s. 104 [wystawiony 1881];
- S. Witkiewicz, Matejko, wyd. 2, Lwów 1912, il. 157 na s. 167 [wyd. 1908, il. 140 na s. 151];
- M. Szukiewicz, Artystyczne przedszkole Matejki [w:] Jan Matejko. Studia i szkice, W setną rocznicę urodzin miasto Kraków, Kraków 1938, s. 36;
- M. Treter, Matejko. Osobowość artysty, twórczość, forma i styl, Lwów -Warszawa 1939, il. na s. 377;
- J. Bogucki, Matejko, Warszawa 1955, s. 222;
- S. Serafińska, Jan Matejko. Wspomnienia rodzinne, Kraków 1955, s. 659, il. na wklejce między ss. 400-401;
- M. Porębski, Malowane dzieje, Warszawa 1961, s. 172, 209;
- J. Gintel, Jan Matejko. Biografia w wypisach, wyd. 2, Kraków 1966, s, 359, il. na s. 362 [wyd. wcześniejsze: Jan Matejko. Wypisy biograficzne, Kraków 1955];
- J. Starzyński, Jan Matejko, wyd. 1, Warszawa 1957, s. 24, il. 236; wyd. 2, Warszawa 1979 [tu błędna informacja, że obraz znajduje się w USA];
- J. Grabowska-Wiercińska, Bibliografia [w:] Jan Matejko. Materiały z sesji naukowej poświęconej twórczości artysty, Warszawa 1957, s. 316, poz. 1340;
- Dzieje Polski w obrazach [wstęp i wybór ilustracji M. Masłowski, noty biograficzne M. Siuchniński], ARKADY, Warszawa 1962, il. 64;
- M. Płażewska, Warszawski Salon Aleksandra Krywulta (1880-1906), [w:] Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie, t. X, Warszawa 1966, s. 391 [wystawiony 1881];
- L. Grajewski, Bibliografia ilustracji w czasopismach polskich XIX i pocz. XX w. (do 1918 r.), Warszawa 1972, poz. 10163;
- K. Sroczyńska, Jan Matejko, Wyd. KAW seria ABC, Warszawa 1976, s. 19;
- M. Przemecka-Zielińska, Krakowskim szlakiem Jana Matejki, Kraków 1985, s. 391;
- S. Jordanowski, Vademecum malarstwa polskiego w USA, Bicentennial Pub. Corp. New York 1988, s. 79 [wyd. polskie: Wrocław 1996, s. 38];
- M. Gorzkowski, Jan Matejko. Epoka od r. 1861 do końca życia artysty z dziennika prowadzonego w ciągu lat siedemnastu [tekst wg poprawionego przez autora wydania z 1898 opracowali K. Nowacki i I. Trybowski], Kraków 1993, s. 215;
- K. Sroczyńska [red.], Matejko. Obrazy olejne, Katalog, Warszawa 1993, s. 177-178, nr kat. 204, il. na s. 177 (tu pełna wcześniejsza bibliografia);
- E. Micke-Broniarek, Matejce w hołdzie... W stulecie śmierci artysty, Katalog wystawy, Muzeum Narodowe w Warszawie 1993, s. 153, nr kat. 66, il. 66.

Uwaga: liczba opracowań dotycząca życia i twórczości Jana Matejki jest ogromna. Najpełniejszy ich wykaz (do 1993) zamieszczony został w Słowniku Artystów Polskich i obcych w Polsce działających, t. 5, Warszawa 1993, s. 424-441 [autorka hasła H. Kubaszewska].

Wiadomości o czasach Jana Olbrachta znaleźć można, m.in. w wydawnictwach:
- P. Jasienica, Polska Jagiellonów, PIW, Warszawa 1963;
- R. Karpiński, Jan I Olbracht [w:] Poczet królów i książąt polskich, Wyd. I. Czytelnik, Warszawa, 1984;
- F. Papée Jan Olbracht, Kraków, 2006.


tekst: Anna Tyczyńska | zdjęcia: Agra-Art SA

W tekście użyto cytatów z kronik Macieja Miechowity, Macieja Stryjkowskiego i Marcina Bielskiego za: R. Karpiński, Jan I Olbracht [w:] Poczet królów i książąt polskich, Warszawa, Czytelnik, 1984; fragmenty tekstów Pawła Jasienicy cytowane za: P. Jasienica, Polska Jagiellonów, PIW, Warszawa 1963; reprodukcja rysunku dziedzińca w: Jan Matejko 1838-1893. Gemälde, Aquarelle, Zeichnungen, (B. Kuczała, F. Stolot), Nümberg 1982, nr kat. 166, il. 90; reprodukcje autoportretów Matejki wg M. Treter, Matejko...
Za konsultację i zwrócenie uwagi na rysunek dziedzińca dziękujemy pani Małgorzacie Buyko.


Wszelkie prawa zastrzeżone | Reprodukowanie całości lub części dokumentu dozwolone pod warunkiem podania źródła