Stanisław Wyspiański | <i>TONDO ZE ŚWIĘTĄ RODZINĄ I ANIOŁEM, OK. 1886</i> | ołówek, papier | 51 x  cm więcej zdjęć

Dodatkowe zdjęcia:

katalog wystawy 1932

katalog wystawy 1932

spis w katalogu wystawy 1932

spis w katalogu wystawy 1932

  • Tytuł:   TONDO ZE ŚWIĘTĄ RODZINĄ I ANIOŁEM, OK. 1886
  • Artysta:  Stanisław Wyspiański
  • Wymiary :  51 cm
  • Technika:  ołówek, papier
  • Wywoławcza: 35 000 PLN 
  • zobacz wyniki aukcji tego obiektu
  • Informacje dodatkowe:  


    tondo o średnicy 51 cm (w świetle passe-partout)

    sygn. po prawej u dołu: SWyspiański

    W załączeniu - potwierdzająca autorstwo Wyspiańskiego - ekspertyza pani Marty Romanowskiej, znawczyni oeuvre artysty, b. kustosza Muzeum Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie, autorki licznych publikacji i wystaw poświęconych jego twórczości (m.in. wystawa Opus magnum w krakowskim Muzeum Narodowym).

     

    Według autorki ekspertyzy, Tondo ze Świętą Rodzina i Aniołem jest oryginalną autorską pracą Stanisława Wyspiańskiego, a jego finezyjna kompozycja i rysunek są na bardzo dobrym poziomie. Tondo powstało około roku 1889, więc jeszcze w czasie studiów młodego artysty u Jana Matejki w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych. Przypuszczalnie była to praca szkolna, a jej tematem było właśnie tondo, trudna, zamknięta w kole kompozycja. Artysta wyraźnie nawiązał tu do malarstwa włoskiego renesansu, inspirując się dziełami Leonarda da Vinci, Rafaela Santi czy Andrea del Veroccio. Czytelne są również inspiracje sztuką Albrechta Dürera, którego rysunki właśnie w tym czasie kopiował (patrz: szkicowniki z lat 1887-1889). Ponadto nawiązał do malarstwa podziwianego mistrza, Jana Matejki (Dzieciątko powtarzające gest małego Jezusa z obrazu Matejki Królowa Świata). Brak bezpośredniego pierwowzoru pozwala uznać, że Wyspiański zrealizował tu kompozycję własnego pomysłu, kompozycję będącą jednak rodzajem kompilacji utrzymanej w duchu malarstwa włoskiego cinquecenta. Korzystał przy tym ze znakomitych przykładów, które poznawał studiując historię sztuki i słuchając wykładów o renesansie, prowadzonych przez prof. Mariana Sokołowskiego. To wczesne dzieło Wyspiańskiego świadczy o jego dużych umiejętnościach, opanowaniu rysunku, doskonałym warsztacie kopisty, fascynacji renesansem i zmyśle obserwacji sztuki europejskiej. 

     


    Rysunek był eksponowany na wystawie dzieł Stanisława Wyspiańskiego urządzonej w 1932 roku w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie. W katalogu tej wystawy wymieniony jest pod numerem „1”, jako jedna z najwcześniejszych prac artysty. Czas jego powstania określony jest na rok 1886, co z grubsza odpowiada datowaniu zaproponowanemu hipotetycznie przez p. Martę Romanowską, autorkę ekspertyzy, choć można przesunąć je o trzy lata wcześniej.

    Rysunek wymieniony w:

    [katalog] Stanisław Wyspiański, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie,  listopad-grudzień 1932, s. nlb., nr kat. 1. 

     

Stanisław Wyspiański (1869 - 1907)

Stanisław Wyspiański (Kraków 1869 - Kraków 1907) pochodził z ubogiej rodziny mieszczańskiej o silnych tradycjach patriotycznych i artystycznych. Był synem rzeźbiarza-snycerza Franciszka, w wieku siedmiu lat osierocony przez matkę, mając lat jedenaście został przygarnięty przez jej rodzinę z powodu postępującego alkoholizmu ojca.

Patriotyczna atmosfera domu wujostwa, ich goście - wybitni krakowscy uczeni i artyści - wpłynęli na zainteresowania historią ojczystą, przeszłością Krakowa oraz na ukształtowanie świadomości i postawy Wyspiańskiego.
Będąc uczniem gimnazjum, zdradzający talent malarski Wyspiański zapisał się na studia w Szkole Sztuk Pięknych na rok 1884-1885, które podjął po maturze i odbł w latach 1887-1891, 1892-1893, 1894-1895 pod kierunkiem Władysława Łuszczkiewicza, Floriana Cynka i Izydora Jabłońskiego.
Równolegle studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim historię sztuki i literatury.

Przez siedem miesięcy na przełomie 1889-1890 pracował u boku Jana Matejki przy polichromii kościoła Mariackiego. Dzięki stypendium, w marcu 1890 wyruszył w pierwszą półroczną podróż artystyczną po Europie, przez Wiedeń, Włochy do Paryża, ze zwiedzaniem katedr gotyckich we Francji, w Niemczech, odwiedzając Monachium, Bayreuth, Drezno, Pragę, a także Wrocław, Poznań i Gniezno. Po powrocie, na zlecenie Matejki projektował uzupełnienia gotyckich witraży do kościoła Mariackiego. Po otrzymaniu nowego stypendium w maju 1891 wyjechał do Paryża.

Do końca tego roku mieszkał razem z Józefem Mehofferem w jednej pracowni, obaj nie  dostali się do Ecole des Beaux-Arts, ale podjęli studia w Academie Colarossi - Wyspiański w atelier Gustavena Courtiois, a także u J. Blanca i L. A. Girardota. Obaj też przystępują do kolejnych konkursów dla Rudolfinum w Pradze oraz na kurtynę do Teatru Miejskiego w Krakowie, w których przegrywają. W 1892 przyjaciele rozstają się burzliwie.

Wyspiański wynajął wówczas własną pracownię, zaczął pisać pierwsze utwory dramatyczne, odwołując się do mitologii. Obaj z Mehofferem zostają zaproszeni do konkursu na witraż do katedry we Lwowie Wyspiański jesień 1892 i zimę 1893 spędził w Krakowie, w lutym powrócił do Paryża, gdzie znowu zamieszkał z Mehofferem aż do jesieni, gdy wyprowadził się do własnego atelier. W grudniu 1893 Wyspiański odwiedził Kraków, gdzie zaprezentował wystawę portretów i krajobrazów paryskich uznanych przez krytykę za impresjonistyczne.

Wiosną 1894 powrócił do Paryża, skąd gotowy projekt witraża Śluby Jana Kazimierza wysyłał na konkurs do Lwowa. Do Krakowa przyjeżdża w październiku 1894 i z powodu nieprzedłużenia stypendium pozostaje już na stałe.

Trwający dwa i pół roku okres paryski zaważył na ukształtowaniu symbolicznej sztuki Wyspiańskiego, który wówczas rozszerzył swój światopogląd poznając modne koncepcje teozoficzne Edouarda Schurego, filozoficzne  Friedricha Nietzschego, zgłębiając też dramat antyczny i mitologię oraz fascynując się współczesnym teatrem. W l. 1895-1897 pracował nad projektami i realizacją monumentalnego zespołu polichromii i witraży do kościoła Franciszkanów w Krakowie, których wykładni upatruje się w systemie hermetycznej kosmogonii; równolegle stworzył cykl ilustracji do Iliady i rozpoczął serię symbolicznych płócien nawiązujących od rodzimych legend.  

Na rok 1898 przypadł debiut literacki i teatralny artysty: ukazał się drukiem dramat Legenda I, a Teatr Miejski wystawił dramat Warszawianka. Wyspiański znalazł się w gronie założycieli Towarzystwa Artystów Polskich ,,Sztuka", a w 1898 został kierownikiem artystycznym czasopisma ,,Życie". Tworzący w pewnej izolacji i zachowujący dystans wobec otoczenia, w owym czasie zbliżył się znacznie do środowiska artystycznego, bywał w ,,Paonie", gdzie stworzył serię kapitalnych portretów bywalców lokalu.

W 1900 rozpoczął pracę nad dramatem Noc listopadowa i szkicami projektów witraży do katedry na Wawelu; 18 września poślubił  Teofilę Pytko, służącą swej ciotki i matkę trójki jego dzieci; 20 listopada był obecny na ślubie przyjaciela, pisarza Lucjana Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną i na ich słynnym weselu w dworku Włodzimierza Tetmajera w Bronowicach.Wydarzenie to uwiecznił w rozrachunkowym dramacie scenicznym Wesele, którego premiera odbyła się w Krakowie 16 marca 1901.

W 1902 r. został mianowany docentem na wydziale sztuki dekoracyjnej i kościelnej w Akademii Sztuk Pięknych. Mimo pogarszającego się stanu zdrowia, w 1903 zajmował się inscenizacją swych dramatów na scenie teatru krakowskiego, w 1904 projektowaniem wystroju Domu Towarowego Lekarskiego, urządzeniem tzw. Świetlicy Towarzystwa Artystów Polskich ,,Sztuka", a wraz z architektem Władysławem Ekielskim  projektem  przywrócenia świetności opuszczonego przez władze austriackie wzgórza wawelskiego, zamierzając je wynieść do rangi symbolicznej wawelskiej Akropolis; nadal powiększał galerię portretową wybitnych osobistości, malował wizerunki rodzinne, w grudniu - namówiony przez Feliksa Jasieńskiego - rozpoczął serię pastelowych pejzaży widoku z okna pracowni. W 1905 kandydował w konkursie na stanowisko dyrektora Teatru Miejskiego, ale nieprzychylna postawa środowiska zmusiła go do wycofania się.

Poważna choroba weneryczna czyniła szybkie postępy, artysta krótko przebywał w lecznicy dla nerwowo chorych. Latem 1906 przeniósł się do własnego domu we wsi Węgrzce pod Krakowem, otrzymał też nominację na profesora w Akademii. W 1907 ukazały się drukiem dramaty o tematyce historycznej, mitologicznej i współczesnej. Po chwilowym polepszeniu stanu zdrowia latem, jednak artysta zmarł 28 listopada w krakowskiej klinice, otoczony przez rodzinę i przyjaciół; po uroczystej mszy żałobnej w kościele Mariackim trumna została złożona w Krypcie Zasłużonych kościoła Paulinów na Skałce. 

Podporządkowane imperatywowi artystycznej syntezy sztuk, zamknięte w l. 1889-1907 oeuvre Wyspiańskiego obejmuje 17 utworów dramatycznych i rapsodów oraz poetyckie drobiazgi dedykowane przyjaciołom, setki portretów, dziesiątki pejzaży, niezliczone ilości studiów i rysunków do projektów witraży i polichromii, studia kostiumologiczne i projekty scenograficzne, meblarskie, okładek książkowych, winiet, przerywników oraz rysunki inwentaryzacyjne. Uderza niespotykana żarliwość i moc twórcza artysty poddanego przez wiele lat presji śmiertelnej choroby.

Jego sztuka, podobnie jak cała epoka, zbudowana jest ze sprzeczności. Wyspiański tworząc własną artystyczną wizję świata i człowieka, usiłuje w swych dziełach literackich i malarskich pogodzić tradycję ze współczesnością, realia faktów historycznych i życia codziennego oraz obserwację natury. 

(napisała: Elżbieta Charazińska)

 

NOTOWANIA AUKCYJNE
Data aukcjiNr kat WywoławczaUzyskanazmień:
03 06 201223 35 000 PLN 35 000 PLN EURO   USD   PLN